İşaret Sıfatı ve İşaret Zamiri Nasıl Ayırt Edilir?
Kayseri’nin sıcak, çorak topraklarında bir akşamüstüydü. Hava bir yandan sıcak, bir yandan da hafif bir serinlik taşıyordu. O gün, günlük alışkanlıklarımdan farklı olarak, bir şeyler yazmak istedim. Bu yazı, dil bilgisi konularından biriyle ilgili olacaktı. Ama bu yazının başı, biraz tuhaf, biraz da karışıktı. Çünkü anlatacağım olay, işaret sıfatı ve işaret zamiri arasındaki farkı anlamaya çalışırken başıma geldi. Ve öyle oldu ki, hayatımda çok karşılaştığım bir şeyin, bir kelimenin bile bende nasıl bir etki yaratabileceğini bir kez daha fark ettim.
İlk Başta Karşılaştığım O Hata
O gün, Kayseri’nin kafelerinden birinde, çok sevdiğim bir arkadaşım Melis’le buluştum. Melis, her zaman olduğu gibi bana her konuda fikir vermeyi seven biriydi. O gün konuşmalarımız dil bilgisi üzerineydi. Melis’in dil bilgisi oldukça iyidir, ancak işaret sıfatı ve işaret zamiri arasındaki farkı bir türlü doğru anlatamadım. “Bu kelimeler arasındaki fark ne ki?” diye sordum. Ama sonra, ne kadar önemsediklerini fark ettim.
Melis, “Bak, işaret sıfatı ve işaret zamiri arasında ince bir fark vardır, işte!” dedi. “İşaret sıfatı, bir ismi niteleyen ya da belirten bir sözcüktür. Mesela, ‘bu kitap’ ya da ‘şu araba’ gibi. Ama işaret zamiri ise, isim yerine kullanılan bir kelimedir. Yani ‘bu benim, şu senin’ gibi…” Cevabım, sadece kafa karışıklığıydı. Hemen her iki örneği not aldım ama kafamda bir karmaşa vardı. Melis’in bana ne kadar açıklayıcı olduğuna emin olsam da, o an bir şeyleri tam olarak kavrayamamıştım. O yüzden, başımın üstünde bir kara bulut gibi gezinen bir “ama neden” vardı.
İçimdeki Kararsızlık ve Hayal Kırıklığı
Melis’le konuşmayı bitirip yürüyüşe çıkmaya karar verdik. Kayseri’nin o eski taş sokaklarında yürürken, kafamda çalan sesler arasında işaret sıfatı ve işaret zamiri arasındaki farkı nasıl anlayacağımı düşünüyordum. Gerçekten de bir noktada, kelimelerin insanların ruh halini, duygularını nasıl etkileyebileceğini sorguladım. Mesela, “bu kitap” derken, sadece bir kitap değil, o kitabın bende yarattığı duygu vardı. Bir an, içimde büyük bir hayal kırıklığı oluştu. Çünkü bazen, insan kelimelerle duygularını tam anlamıyla ifade edemediğini düşünüyor, ya da yanlış kelimelerle anlatmaya çalışıyor. “Bu” ve “şu” gibi kelimeler o kadar basit ve sıradan gözükse de, aslında içinde ne kadar çok şey taşıyabileceğini fark ettim. Bir kelimenin duygusal etkisi, bazen tüm hikayeyi değiştirebilir.
Bir Sohbet, Bir Anlayış
Bir süre sonra, kafamda neyin eksik olduğunu fark ettim. Belki de sadece işaret sıfatı ve işaret zamiri arasındaki farkı öğrenmek değil, kelimelerin gerçekten neler ifade ettiğini anlamak gerekiyordu. Biraz daha sakinleşip Melis’e “Evet, şimdi anladım” dedim. “İşaret sıfatı, bir şeyin özelliklerini, niteliğini anlatıyor. Mesela ‘bu elma çok tatlı’ dediğimizde, ‘bu’ sıfat olarak kullanılıyor, elmanın bir özelliğini belirtiyor. Ama işaret zamiri, doğrudan bir nesneye, bir isme atıfta bulunuyor. ‘Bu senin mi?’ dediğimizde, ‘bu’ burada bir nesne yerine geçiyor, çünkü elmayı, bu nesneyi belirtiyoruz, değil mi?”
Melis başını sallayarak “Evet, işte bu!” dedi. O an, işaret sıfatı ve işaret zamirinin farkını anlamıştım. Fakat, bu farkın hayatımda nasıl bir anlam taşıdığına da biraz daha odaklandım. Bir kelimenin, bir sıfatın ya da zamirin, bir insanın içindeki duygusal dünyayı nasıl şekillendirebileceğini düşündüm. Kafamı kurcalayan bir şey daha vardı: İçsel bir kararsızlık, bir soru işareti, aslında bana çok tanıdık bir duygu gibi geliyordu. Herkes bazen o ‘bu’ ya da ‘şu’ arasındaki farkı, hayatını şekillendiren bir şey olarak görebilir.
Gün Sonunda Farkına Vardığım Şey
Gün sonuna yaklaşıyordu. Melis’le Kayseri’nin eski taş yollarında yürürken, birden fark ettim. İşaret sıfatı ve işaret zamiri arasındaki farkı öğrenmek, aslında bana hayatın da çok daha detaylı bir şekilde nasıl işlediğini öğretmişti. Her şeyin basit gibi görünen yanları aslında çok daha derin anlamlar taşıyabiliyor. ‘Bu’ ve ‘şu’ sadece kelimeler değil, hayatın her anını belirleyen küçük ama önemli farklardı. Bazen, kelimeler, anlamlar, anlar, hepsi bir araya geldiğinde insanın iç dünyasında büyük değişimlere yol açabiliyor.
O gün, Kayseri sokaklarında yürürken, bir kez daha fark ettim ki, kelimeler, bizi içsel olarak en çok etkileyen şeylerdir. Hatta en basit görünen şeyler bile, duygusal dünyamıza çok derin dokunuşlar yapabilir. İşaret sıfatı ve işaret zamirinin farkını anlamak belki basit bir dil bilgisi sorusuydu ama onun bana öğrettikleri çok daha büyüktü. Her anın, her kelimenin değerini anlamak gerek. İnsanın içindeki o küçük ‘ama neden’ sorusunu sormaktan çekinmemek gerek. Çünkü bazen fark ettiğiniz şeyler, hayatınızı şekillendiren en önemli cevapları verir.